تا آزادي...!

در يك كلمه تنهايي انسان دليل روشني است كه وقايعي اين‌چنيني را به وجود مي‌آورد. در پي تشويش عقايد يا نفي وضع موجود نيستم بلكه خواهان تبيين وضع موجود و شناسايي هويت انساني مي‌باشم با استفاده از وقايع اخير و وقايعي اين‌چنيني. (با ذكر اين نكته كه من وضع موجود را بررسي مي‌كنم و هويت واقعي انسان را بر ملا مي‌كنم، در پي پيشبيني آينده و راه حلي براي تغيير وضع موجود نمي‌باشم. در انتها مي‌توان نتيجه‌گيري كرد اما چون اين نتيجه‌گيري ممكن است آثار نامطلوبي داشته باشد هيچ‌گونه نتيجه‌گيري نمي‌كنم.)

نكته‌ي بسيار بسيار بسيار مهم‌ : من تنها در پي آن هستم كه بگويم تنهايي وجود دارد (بنا به تعريفي كه از آن خواهد شد.) و در پي بررسي خوب و يا بد بودن اين مسئله نيستم. به علت فقدان كلماتي كه نياز داشتم من خودم مجبور شدم كلماتي را به وجود بياورم و تعريف كنم. بنابراين ممكن است برداشت‌هاي اشتباهي از جاي جاي اين نوشتار شود و اين به علت ناتواني نويسنده در نگارش مطالب است اما داراي تناقض منطقي نمي‌باشد مي‌توانيد با خودم در ميان بگذاريد تا موضوع را روشن‌تر بيان كنم و اين ضعف نويسنده در نوشتن مي‌باشد و اميدوارم در آينده بتوانم آنچه را كه در ذهنم هست بهتر بيان كنم.

دفعه‌ي پيش وضع موجود را به صورت تاريخي بررسي كردم و حوادثي اين‌چنيني را طبيعي توصيف كردم كه با توجه به وضع موجود راه فراري از آن وجود ندارد. اين بررسي يك بررسي تاريخي بود كه با شواهد تاريخي همراه بود.(هر چند همچون اين نوشتار حاوي نتيجه‌گيري نبود و نتيجه‌گيري را به خواننده واگذار كرده بودم.) اما اين بار به دنبال يك بررسي تاريخي نمي‌باشم بلكه مي‌خواهم پا را فراتر بگذارم و انسان را از ديدگاه فلسفي بررسي كنم. تشريح اين واقعيت كه چرا تاريخ اين‌چنين تكرار مي‌شود و انسان در اين وادي در كجا قرار دارد و چرا اين‌گونه عمل مي‌كند. بنابراين با شناختِ حقيقتِ انسان مي‌توان راه‌كارهاي فرار از وقوع چنين حوادثي را بيرون كشيد يا جوامع را اصلاح كرد. (كه خارج از حوصله‌ي اين نوشتار است و بحث در اين مورد بسيار است.)

با اين پيش فرض آغاز مي‌كنم كه انسان داراي اختيار مي‌باشد (حدود اختيار زياد اثري در اين نوشتار ندارد.) فرض ديگري كه در اين نوشتار از آن استفاده مي‌شود فرض قوه‌ي تعقل مي‌باشد. اين فرض را مي‌‌كنيم كه انسان داراي قوه‌ي تعقل مي‌باشد. فرض ديگر اين است كه، انسان داراي شناختي نسبت به خود و دنياي پيرامونش مي‌باشد و داراي افكار و عقايدي براي خودش است. (مهم نيست كه اين شناخت چگونه حاصل شده باشد – تجربي بر اساس احساسات يا با تفكر و بر اساس تعقل – بلكه آنچه مهم است اين است كه هر كدام از انواع بشر براي خود شناختي از حال حاضر خود و دنياي اطرافش دارد.) نكته‌ي بعدي كه در اينجا لازم است عنوان شود اين است كه مهم نيست كه اين شناخت درست است و كدامين عقيده يا طرز تفكري درست مي‌باشد بلكه آنچه در اين نوشتار مهم است اين است كه هر كدام از ما شناختي براي خود داريم و اين شناخت و طرز تفكر در همه‌ي ما وجود دارد. عقايد نتيجه‌ي شناخت است و جداگانه نمي‌تواند در فرض قرار گيرد بعداً فرآيند تبديل شناخت به عقايد را بررسي مي‌كنيم.

حال اين شناختي كه در ما وجود دارد باعث مي گردد كه ما دنياي خويش را با توجه به شناختي كه از آن به‌دست آورده‌ايم تبيين كنيم و هر آنچه كه ما داريم -- عقايد، افكار، عملكرد ما در شرايط مختلف، طرز تفكر[1] – نتيجه‌ي شناختي است كه در ما به وجود آمده است. هر آنچه كه از انسان بيرون مي‌آيد نتيجه‌ي شناختي است كه در او به وجود آمده است چراكه شناخت ما با توجه به شرايط گوناگون ما را وادار مي‌كند كه در شرايط گوناگون تصميم گيري كنيم. به نظر مي‌رسد كه اين طرز تفكر جبر را القا مي‌كند كه مي‌توان نام "جبر شناختي"[2] را بر آن نهاد يعني با توجه به شناختي كه هر كس دارد عملكردش از پيش معلوم مي‌باشد. اما با بررسي دقيق‌تر اين موضوع و موشكافي بيشتر مي‌بينيم كه چنين نمي‌باشد و اختيار همچنين جايگاه خود را حفظ مي‌كند. اين مرحله كه پس از شناخت است (و در ادامه از آن به عنوان "شناختِ انتخابگر"[3] ياد مي‌كنم)، خود با اختيار انتخاب شده است و اختيار در مرحله‌اي قبل از شناخت انتخابگر وجود دارد. اين جمله را بيشتر باز مي‌كنم، انسان به طريقي كه مهم نمي‌باشد چيست، از اطراف خود شناخت حاصل مي‌كند و با توجه به خصوصيت تعقل و اراده(اختيار)، خود نتيجه‌گيري  و انتخاب مي‌كند يعني از آنچه باعث شناخت مي‌شود – رويدادها،‌ حوادث، مطالعات شخصي، ديده‌ها،‌ شنيده‌ها، آزمايش‌ها و ... – انسان آنها را با تجزيه و تحليل (قوه‌ي تعقل-ِ خود)‌ با اراده و اختيار نتيجه‌گيري مي‌كند و "شناخت انتخابگر" حاصل مي‌گردد. از اين پس به بعد بر اساس شناخت به وجود آمده در شرايط گوناگون عملكرد‌هاي گوناگوني از او سر مي‌زند. "شناختِ انتخابگر"[4] مرحله‌اي است پس از شناخت، كه در آن پس از انتخاب (مرحله‌ي اختيار)، «معيارها، عقايد و ...» شكل مي‌گيرد.

توجه شود كه در بالا با چند پيش فرض ساده‌ي : اختيار، قوه‌ي تعقل و شناخت نسبت به دنياي پيرامون و درون، به نتايج حاصله رسيديم. تا اينجا منظور از "شناختِ انتخابگر" را نيز متوجه شديم.

با مشاهده در جوامع انساني و بررسي روابط بين انسان‌ها و مشاهده‌ي اعمال آنها به سادگي مي‌توان پي‌برد كه عملكردها، طرز فكرها، رفتارها، عقايد و ... در افراد مختلف در قبال حوادث يكسان متفاوت مي‌باشد بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت كه "شناختِ انتخابگر" در افراد گوناگون متفاوت مي‌باشد و اين در حال حاضر يكي از خصوصيت‌هاي بارز انساني است كه در افراد گوناگون، "شناختِ انتخابگر" متفاوت مي‌باشد. (ريشه‌يابي نمي‌كنيم چرا چنين است بلكه فعلاً مشاهده‌ي خود را بيان مي‌كنيم كه چنين است.) ممكن است در بعضي افراد موارد مشتركي پيدا شود اما به طور كلي و در بسياري از جزئيات افراد در "شناختِ انتخابگر" با يكديگر فرق دارند.

در اينجا مثالي ذكر مي‌كنيم براي روشن‌تر شدن مفهوم كه خواننده "شناختِ انتخابگر" را تنها در اعتقادات نبيند بلكه مي‌توان ديد كه شناخت انتخابگر حتي در ساده‌ترين مسائل روزمره‌ي ما دخيل است. براي مثال هنگامي كه با دوستان خود به رستوران مي‌رويد هر كدام از شما غذايي را سفارش مي‌دهيد كه ممكن است يكي باشد يا متفاوت يعني شما در شرايط يكسان انتخاب متفاوتي كرديد كه اين نتيجه‌ي شناخت انتخابگر شما مي‌باشد. اگر شما بيمار باشيد و تنها يك غذا را بتوانيد بخوريد آن غذا را مي‌خوريد از اين حادثه نبايد برداشت اشتباهي شود چرا كه شما در مرحله شناخت فهميديد كه بيمار هستيد، خصوصيات غذاها رو فهميديد، از روي دانسته‌هاي قبلي مي‌دانيد چه چيزي براي شما مضر مي‌باشد سپس با اختيار كامل غذاي مورد نظر را انتخاب مي‌كنيد. بنابراين شما در مرحله‌ي "شناخت انتخابگر" غذا را انتخاب كرديد. حال در يك يكِ مسائل روزمره مي‌توان اين موضوع را بررسي كرد و مي‌توان دريافت كه افراد در "شناخت انتخابگر" با يكديگر فرق دارند. حتي در مسايل عقيدتي نيز مي‌توان به هنگام عملكرد و جزئيات اين تفاوت‌ها را احساس كرد كه هيچ يك از افراد بشر داراي يك "شناخت انتخابگر" يكسان نمي‌باشند. (از ساده‌ترين مسائل روزمره تا پيچيده‌ترين آنها)

تا به اينجا مفهوم "شناختِ انتخابگر" را فهميديم و دريافتيم كه افراد بشر در اين "شناخت انتخابگر" با يكديگر تفاوت دارند. اين تفاوت در "شناخت انتخابگر" است كه باعث مي‌شود افراد در شرايط يكسان و در قبال مسائل گوناگون عكس‌العمل‌هاي متفاوتي را نشان دهند.

حال به تشريح تنهايي[5] مي‌پردازيم. تنهايي به معناي جدايي در عمق وجود انساني مي‌باشد. هر يك از افراد بشر جدا از ديگران شناختي را حاصل مي‌كنند، انتخاب مي‌كنند و عمل مي‌كنند و در هر يك از افراد بشر اين تفاوت دارد. اين تفاوت در عمق هر يك از افراد بشر وجود دارد و در مسائل گوناگون، انسان آن را بروز مي‌دهد. انسان‌ها در عمق وجود خود و از مرحله‌ي ابتدايي كه شناخت مي‌باشد و مرحله‌ي بعدي كه انتخاب از روي تعقل مي‌باشد، يكه و جدا از ديگران است. هر چند شرايط محيطي اثر گذار مي‌باشد اما در عمق وجود انساني تصميم‌گيري‌ها رخ مي‌دهد كه در آنجا به هنگان تصميم‌گيري انسان تنهاست، يعني اثر مي‌گيرد اما اوست كه انتخاب مي‌كند[6] و تفكر مي‌كند. اثر بخشي از شرايط بيروني در مرحله‌ي شناخت است كه باز هم اين اثر بخشي براي افراد گوناگون متفاوت مي‌باشد و تجزيه و تحليل و انتخاب به تنهايي انجام مي‌شود. (توجه داشته باشيد كه اختيار و قوه‌ي تعقل را به عنوان پيش فرض گرفته بودم.) بنابراين در اين دو مرحله مي‌توان جدايي بين انسان‌ها را مشاهده كرد و اين مسئله نتيجه مي‌دهد كه در "شناخت انتخابگر" انسان‌ها متفاوت مي‌شوند. در دو مرحله‌ي نخست انسان تنهاي مي‌باشد و در مرحله‌ي آخر كه نمود تمامي موارد قبلي است تفاوت‌ها ظاهر مي‌شود تفاوت‌هايي كه نتيجه‌ي تنهايست.[7]

جدال‌ها و برخوردها هنگامي شكل مي‌گيرد كه اين "شناخت‌هاي انتخابگر" اثرها و عملكرد‌هاي بسيار متضادي را در مسائلي واحد، به دنبال داشته باشند. بنابراين جدال‌ها، برخوردها و حتي جنگ‌هاي جهاني به وجود مي‌آيد. و جالب اينجاست كه تمامي اين موارد برخواسته از تنهايي انسان است، تنهايي‌اي كه خصوصيت بارز انسان است.

 پي‌نوشت: گفتم نتيجه‌گيري نمي‌كنم چرا كه اين نتيجه‌گيري شايد چهره‌ي خوشايندي نداشته باشد و آثار نامناسبي را به همراه داشته باشد. بنابراين تنها به بيان تنهايي بشر اكتفا كردم.

 پي‌نوشت: نوشتار ديگر من در اين باره با عنوان كلمات نامفهوم كه شايد مكمل اين باشد و حاوي عقايد شخصي نويسنده در مورد تنهايي.

پي‌نوشت: اين نوشتار نيز در مورد تنهايي است كه خيلي وقت پيش نوشتم و تنها احساساتي دروني است. خارج از هر گونه منطق و استدلالي و  بررسي تنهايي اما امروز اين نوشته معناي خيلي بيشتري پيدا مي‌كند.

"بگو اي يار بگو

        اي وفادار بگو

از سر بلند عشق ،

        بر سر دار بگو

                    بگو ، از خونه بگو

                                بگو ، از گل پونه بگو

......"

جاده چالوس، خطوط سفد و پشت سر مي‌زاره. تونل اول، تونل دوم !!! سد. صدا رو بلندتر مي‌كنه.

"........

بگو از كلاغ پير،

كه به خونه نرسيد

از بهار غصه‌هاي،

كه سر شاخه تكيد

......"

بوي عطر همه جا رو پر كرده. صحنه‌ها يكي يكي از جلو چشماش با سرعت مي‌گذره. يه نگا به بقلش مي‌كنه. يه پرادو با سرعت از بقلش رد مي‌شه. چشاش رو مي‌بنده و يه پك به سيگار تو دستش مي‌زنه.

تونل سوم. تونل چهارم ...!

دكمه Replay رو مي‌زنه.

"بگو اي يار بگو

        اي وفادار بگو

از سر بلند عشق ،

        بر سر دار بگو

                    بگو ، از خونه بگو

                                بگو ، از گل پونه بگو"

دود همه جا رو پر كرده. يه كمي شيشه رو مي‌ده پايين كه هواي تازه بياد تو. چشماشو مي‌بنده و نفس مي‌كشه. بعد يه پك ديگه به سيگارش مي‌زنه. چند تا فش زير لبش مي‌ده.

"بگو اي يار بگو

كه دلم تنگ شده

...."

پاشو مي‌زاره رو پدال گاز پيچا رو يكي يكي با سرعت رد مي‌كنه. بازم مي‌ندازه تو دست‌انداز-ِ هميشگي. با اينكه مي‌دونه جاش كجاست اما يه عادتِ ديگه، جلو بندي ماشينشم عادت كرده به اين دست‌انداز، انگار كه اگه نندازه توش يه چيزي كم داره و تا شب اعصابش خورده.

خطوط ممتده كه از جلو چشماش مي‌گذره انگار كه هيچ جا نمي‌شه سبقت بگيره. اما اون كه كاري به ممتد و غير ممتد نداره كار خودشو مي‌‌كنه.

شيشه رو تا ته مي‌كشه پايين تا باد سرد بزنه تو صورتش و سر حال بياردش. چند تا نفش عميق مي‌كشه و ته سيگارشو كه رسيده به فيلترش مي‌ندازه بيرون.

Next

" ...  مگه بت نگفته بودم

 بي تو روزگار من تيره و تاره؟

حالا يادگار من بعد سفر كردن تو طناب داره

ديگه جون نداره دستام

آخره قصه رسيده

عطر تو مثه نفس بود واسه اين نفس بريده ...."

Next

"....

مي‌دوني وقتي نيستي

دل من مي‌شه غمگين و خسته

دو تا چشماي گريونم

اگه بري كم‌كم مي‌شه بسته

آسمون بي تو مي‌باره

دلم از بارون بيزاره

دل من

اي بيچاره

......"

صحنه‌هاي يكي يكي ازجلو چماش مي‌گذره. خاطره‌‌هاش براش زنده مي‌شه. 23 مهر ولنجك، بام تهران ساعت 10 شب..... 17 دي ساعت 11 شب يه جا تو شهرك ... 3 بهمن ساعت 12 و نيم مي‌رسن دم در خونشون ... يه نخ سيگار ديگه از جلو ماشين بر مي‌داره و با فندك تو دستش روشن مي‌كنه و يه پك مي‌زنه. شيشه‌ها رو مي كشه بالا تا تو دودِ خودش خفه شه. احساس رهايي مي‌كنه اما كم‌كم داره خفه مي‌شه.

پاشو محكم مي‌زاره رو پدال ترمز نزديك بود بزنه به سنگي كه افتاده بود وسط جاده - بعد اون پيچ هميشگي كه بعدش رودخونه به خوبي معلوم بود – صداي ترمزش تو كوه مي‌پيچه. سنگ رو دور مي‌زنه و مي‌يوفته تو راهش دوباره.

" ...

مي‌دوني مي‌دونم

يار مهربونم

مي‌خونم مي‌خونم

پاي تو مي‌مونم

مي‌دوني مي‌دونم

يار مهربونم

مي‌خونم مي‌خونم

پاي تو مي‌مونم

مي‌دوني مي‌دونم

يار مهربونم

مي‌خونم مي‌خونم

پاي تو مي‌مونم

...."

يه پك ديگه به سيگارش مي‌زنه و دودشو مي‌فرسته تو ماشين تا دو باره و سه باره اونو نفس بكشه تا شهيد بقييه چيزا هم يادش بره.

"......

چرا مي‌ره جلو عقربه هي

متنفرم از ته دل

من از اول مهر

مي‌خوام مست شم

بكنم خدا رو نيگا

اِنقد  بكشم

تا شُشارو بدم به گ*

......."

ياد پسر گل فروش سر چهار راه كنار خونشون مي‌يوفته. ياد چشماي معصومش كه چند روز پيش شنيده بود يكي با يه سانتافه زده بود بهش الانم معلوم نبود كجاست. ياد جوونه‌اي افتاده بود كه شبا تو يه كارتون تو پارك سر كوچشون مي‌خوابيد صبح زودم پا مي‌شد مي‌رفت جايي كه حداقل اون نمي‌دونست كجاست. ياد دوست بيچارش افتاده بود كه به خاطر تصادف با يه موتوري افتاده بود گوشه زندون. ياد التماسا و ضجه زدناي اون روز دوستش - اون روز كه با چند تا از دوستاش بعد از سال‌ها رفته بودن بيرون – افتاد كه اصرار مي‌كرد سوار اين وناي گشت ارشادش نكنن. ياد خواهر دوستش كه از گريه چشماش قرمز شده بود. ياد چشماي معصوم دختركي افتاد كه چند روز قبل آگهي ترحيمشو رو ديوار دانشگاه ديده بود كه به علتي نا معلوم خودكشي كرده بود.

تونل 6

تونل 7

كم‌كم داشت به جاي هميشگيش نزديك مي‌شد.

Track 45

"بگو اي يار بگو

اي وفادار بگو

از سر بلند عشق ،

بر سر دار بگو

        بگو ، از خونه بگو

                    بگو ، از گل پونه بگو

......"

پاشو گذاشت رو پدال گاز تا زودتر برسه.

"........

بگو از كلاغ پير،

كه به خونه نرسيد

از بهار غصه‌هاي،

كه سر شاخه تكيد

......"

ديگه به آخرش رسيده بود. بعد از تونل 9. كنار رود خونه.

پيچيد تو خاكي و ته سيگارشو انداخت وسط جاده، كه هر ماشيني رد مي‌شه يه بار با چرخاش لهش كنه.

"....

مي‌دوني وقتي نيستي

دل من مي‌شه غمگين و خسته

دو تا چشماي گريونم

اگه بري كم‌كم مي‌شه بسته

آسمون بي تو مي‌باره

دلم از بارون بيزاره

دل من

اي بيچاره

......"

پي‌نوشت: فقط يه داستان بود. يه سري احساسات شخصي.

پي‌نوشت: اينجاست كه دنياي شخصي با دنياي بيرون در هم مي‌پيچه، هر كدام دنيايي متفاوت هستند و شايد هيچ شباهتي بين آنها نباشد.

اين روز‌هاي از همه جا بوي متفعني به مشام مي‌رسد.

اول مهر نماد تمامي بدبختي‌هاي حقيقي است كه سال‌هاست در دل و جان اين مرد رخنه كرده است و جزئي از زندگي نكبت‌بار آنان گرديد است. اول مهر بوي گند سازگاري را مي‌دهد، سازگاري با قدرت. اگر از رسانه‌ها بوي گند دروغ به مشام مي‌رسد از گندابه‌هاي علم و دانش بوي متعفن تسخير انسانيت مي‌آيد.

رسانه‌هاي چشم و گوش و حواس انسان‌ها را پر مي‌كنند و دانشگا‌ها و مدارس فكر و شعور انسان‌ها  را تسخير مي‌كنند. عاشقان و شيفتگان اين شيوه‌ جز از خودبيگانگاني بيش نيستند كه تنها نوكري زمام‌داران و قدرت‌مداران را مي‌كنند. آري، مدارس شكوفا كننده‌ي استعداد‌هاي فرزندان ما و تضمين‌كننده‌ي آينده‌ي درخشاني كه انتظار آنان را مي‌كشد، نيستند. بلكه فرزندان ما آينده‌سازان اين آب و خاك هستند، آينده‌اي كه نه براي آنان است نه برآورده كننده‌ي نياز‌هاي اصيلي كه مي‌بايستي با آنها رشد كنند. مدارس پادگان‌هاي علم و دانش نابي هستند كه نياز قدرت‌مداران است در رسيدن به قدرت و سرمايه و آينده‌اي كه آنان خود مي‌خواهند. نام نخبه بر روي خود مي‌گذارند و آنچنان كه مي‌خواهند در اين گندابه‌ها موجودات آينده‌ساز و از خود بيگانه‌ را تربيت مي‌كنند.

مدارس نماد  حقارت و بدبختي ملتي است كه جز بوي گند و متعفن علم مضحك (و به زبان امروزي‌تر علم بومي) سرمايه‌داران و قدرت‌مداران چيزي بيش نمي‌باشد. كودكان تسخير شده نام واحد دانش‌اموز و دانشجو را بر پيشاني خود حك مي‌كنند تا به همگان از خود بيگانگي خود را به عرصه‌ي ظهور رسانند و با افتخار از آن نام ببرند. اين است دنياي مدرن و بهشت زمينيان.

آنان (دانش‌اموزان و دانشجويان) هر لحظه پر مي‌شوند، اما نمي‌دانند كه اين پر شدن از هيچ است و خالي شدن از انسانيت. اين علم سرمايه‌داري (شما بخوانيد بومي) نه تنها دوري از جهل نمي‌باشد بلكه عين جهل مي‌‌باشد.

اي كورش كبيرِ دنيا‌يِ باستان از خواب شيرين خويش برخيز و دنياي مدرن امروز را ببين كه چگونه موجودات از خود‌شيفته‌اي كه اجير شده‌ و نان خورده‌ي قدرتند علم مي‌آموزند. آنان كه مهر آزادي بر پيشاني دارند جايگاهشان خاك سرديست. اين سرزمين تو بود كه اين‌چنين به يغما رفت و انسانيت و كمال را فداي خود‌خواهي‌ها و آرزو‌هاي عده‌اي قليل كرديم و اين‌چنين علم را تبديل به وسيله‌اي مضحك براي رسيدن به آن آرزو‌ها كرديم.

فرياد امروز نه از براي ذات علم است بلكه فريادي‌ست بر عليه وضع موجود فريادي بر عليه انحصاري كردن همه چيز حتي علم. فريادي بر عليه نابرابري و بي‌عدالتي كه در رسانه‌ها و تبليغات درون شهري عين عدالت نشان مي‌دهند.

حال همچنان به خويشتن افتخار كنيد كه آينده‌سازان اين جهان دورو و متعفن هستيد.

و شما نيز همچنان در خيال خام خود علم را به گند بكشيد و آن را بومي سازيد تا شايد دنيايي بهتر را براي آيند‌"ان به يادگار نهاديد.

پي‌نوشت1: من دانشجوي دو رشته‌ي مهندسي مكانيك و فيزيك دانشگاه صنتعي شريف هستم با رتبه‌ي 85 كنكور سراسري بنابراين اين نوشتار در راستاي بهانه‌اي براي درس نخواندن نيست و همچنان راه خويش را ادامه مي‌دهم. اين نوشتار تنها نگاهي است به علمي كه مي‌اموزيم و نمي‌دانيم چيست و از كجا آمده و به كجا مي‌رود و شورشي است بر عليه وضع موجود و تصحيح آن. و به معناي فرار از درس و مدرسه نمِي‌باشد.

پي‌نوشت2: شايد نوشتار بعدي در مورد رسانه ملي بود.

پي‌نوشت3: علم بومي هم خوب است و هم لازم اما نه با تعريفي كه دوستان عزيز از بومي شدن ارائه دادند.